GULF: ప్రపంచ భూగోళంపై ‘గల్ఫ్’ అనగానే ఒకప్పుడు కేవలం చమురు (Oil) నిక్షేపాలు, సంపద, విలాసవంతమైన జీవితాలే గుర్తుకు వచ్చేవి. కానీ నేడు పరిస్థితి తలకిందులైంది. ఒకప్పుడు ఐక్యతకు మారుపేరుగా ఉండి, ఉమ్మడి ప్రయోజనాల కోసం పోరాడిన గల్ఫ్ దేశాల మధ్య ఇప్పుడు అగాధం పెరుగుతోంది. ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ ఉద్రిక్తతలు, అమెరికా జోక్యం వెరసి గల్ఫ్ ప్రాంత అస్తిత్వమే ఇప్పుడు ప్రశ్నార్థకంగా మారింది.
ప్రపంచ చిత్రపటంలో పర్షియన్ గల్ఫ్ ప్రాంతానికి ఒక విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. ఇది కేవలం భౌగోళిక ప్రాంతం మాత్రమే కాదు, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను శాసించే శక్తి కేంద్రం. అయితే, ప్రస్తుత పరిణామాలు గమనిస్తుంటే గల్ఫ్ దేశాల మధ్య ఉన్న పాత స్నేహబంధాలు తెగిపోతున్నాయని స్పష్టమవుతోంది. ముఖ్యంగా ఇరాన్ (Iran) పై ఇజ్రాయెల్-అమెరికా దాడుల తర్వాత, ఇరాన్ తిరిగి గల్ఫ్ దేశాలపై గురిపెట్టడం ఈ ప్రాంత భద్రతను అగాధంలోకి నెట్టేసింది.
GULF చారిత్రక నేపథ్యం: ఐక్యత నుండి విభజన వరకు
చారిత్రక కోణంలో చూస్తే, గల్ఫ్ దేశాలు (సౌదీ అరేబియా, యూఏఈ, ఖతార్, కువైట్, బహ్రెయిన్, ఒమన్) తమ సాంస్కృతిక, మతపరమైన మూలాలను పంచుకున్నాయి. 1981లో Gulf Cooperation Council (GCC) ఏర్పాటు చేసినప్పుడు, ఈ దేశాలన్నీ ఒకే గొడుగు కిందకు వచ్చి తమ ఆర్థిక, రక్షణ ప్రయోజనాలను కాపాడుకోవాలని నిర్ణయించుకున్నాయి.
అయితే, ఇరాన్ విప్లవం (1979) తర్వాత ఈ ప్రాంతంలో షియా-సున్నీ విభేదాలు రాజకీయ రంగు పులుముకున్నాయి. ఒకప్పుడు అరబ్ (Arab) సోదరభావంతో మెలిగిన ఈ దేశాల మధ్య ఇరాన్ ఒక ‘ప్రభావశీల శక్తి’గా ఎదగడం భయాందోళనలను పెంచింది.
ఇది కూడా చదవండి: Khamenei : ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ హతం
భౌగోళిక రాజకీయాలు: ఇరాన్ వర్సెస్ గల్ఫ్
గల్ఫ్ ప్రాంతం భౌగోళికంగా చాలా కీలకమైనది. హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) ద్వారానే ప్రపంచంలోని మూడో వంతు చమురు రవాణా జరుగుతుంది. ఈ జలసంధిపై ఇరాన్ (Iran) పట్టు ఉండటం ఇతర గల్ఫ్ దేశాలకు తలనొప్పిగా మారింది.
ఇజ్రాయెల్-అమెరికా పాత్ర: ఇరాన్ అణు కార్యక్రమాలను అడ్డుకోవడానికి ఇజ్రాయెల్, అమెరికా జరిపిన దాడులు గల్ఫ్ ప్రాంతంలో మంటలు రేపాయి.
ప్రతీకార దాడులు: అమెరికాకు సహకరిస్తున్నాయనే నెపంతో ఇరాన్ (Iran) తన పొరుగున ఉన్న గల్ఫ్ దేశాల చమురు క్షేత్రాలపై, ఓడరేవులపై దాడులు చేయడం వల్ల ఈ దేశాల ఆర్థిక మూలాలు దెబ్బతింటున్నాయి. “శత్రువుకు మిత్రుడు మనకు శత్రువే” అనే సిద్ధాంతాన్ని ఇరాన్ ఇక్కడ అమలు చేస్తోంది.
అబ్రహం ఒప్పందాలు – మారిన సమీకరణలు
కొన్నేళ్ల క్రితం వరకు ఇజ్రాయెల్ పట్ల శత్రుత్వాన్ని ప్రదర్శించిన యూఏఈ, బహ్రెయిన్ వంటి దేశాలు Abraham Accords ద్వారా ఇజ్రాయెల్తో చేతులు కలిపాయి. ఇది గల్ఫ్ రాజకీయాల్లో ఒక చారిత్రక మలుపు. ఇరాన్ (Iran) ముప్పును ఎదుర్కోవడానికి ‘శత్రువుకు శత్రువు మిత్రుడు’ అనే సూత్రంతో ఇవి ఇజ్రాయెల్ వైపు మొగ్గు చూపాయి. అయితే, ఈ నిర్ణయమే ఇప్పుడు వాటికి శాపంగా మారుతోంది. ఇరాన్ తన దాడులకు ఈ దేశాలను సాకుగా చూపిస్తోంది.
ఆర్ధిక వ్యవస్థలపై కోలుకోలేని దెబ్బ
గల్ఫ్ దేశాలు తమ ఆదాయం కోసం కేవలం చమురుపైనే (Oil) ఆధారపడకుండా ‘విజన్ 2030’ (సౌదీ అరేబియా) వంటి కార్యక్రమాలతో పర్యాటకం, సాంకేతిక రంగాల్లోకి అడుగుపెడుతున్నాయి. కానీ యుద్ధ మేఘాలు కమ్ముకున్న చోట పెట్టుబడులు పెట్టడానికి అంతర్జాతీయ సంస్థలు వెనుకాడుతాయి.
* దుబాయ్, రియాద్ వంటి నగరాలు ప్రపంచ వాణిజ్య కేంద్రాలుగా ఎదిగాయి.
* ఒకవేళ ఇరాన్ క్షిపణి దాడులు ఈ నగరాలపై జరిగితే, దశాబ్దాల కష్టం బుగ్గిపాలవుతుంది.
సంస్కృతి – అస్తిత్వ పోరాటం
గల్ఫ్ (GULF) దేశాలది గొప్ప ఇస్లామిక్ సంస్కృతి. కానీ ఇప్పుడు రాజకీయ ప్రయోజనాలు మతాన్ని మించిపోయాయి. ఇరాన్ తనను తాను షియా ముస్లింల రక్షకుడిగా చెప్పుకుంటుంటే, సౌదీ అరేబియా సున్నీ ముస్లిం ప్రపంచానికి నాయకత్వం వహిస్తోంది. ఈ ఆధిపత్య పోరులో సామాన్య ప్రజల అస్తిత్వం ప్రమాదంలో పడింది. ఒకప్పుడు ‘ఉమ్మడి అరబ్ సైన్యం’ గురించి మాట్లాడిన ఈ దేశాలు, ఇప్పుడు తమ సొంత సరిహద్దులను కాపాడుకోవడానికే ఇబ్బంది పడుతున్నాయి.
Gulf : ఎవరి దారి వారిదేనా?
“కలిసి ఉంటే కలదు సుఖం” అనే సామెత గల్ఫ్ విషయంలో ఇప్పుడు అప్రస్తుతంగా మారింది.
ఖతార్: ఒకప్పుడు గల్ఫ్ దేశాలచే బహిష్కరణకు గురై, ఇప్పుడు ఇరాన్- అమెరికా మధ్య మధ్యవర్తిగా వ్యవహరిస్తోంది.
ఒమన్: ఎప్పుడూ తటస్థంగా ఉంటూ శాంతిని కోరుకుంటుంది.
సౌదీ-యూఏఈ: ఇవి అమెరికా వైపు ఉంటూనే, తమ భద్రత కోసం సొంత వ్యూహాలను రచిస్తున్నాయి.
ఈ భిన్న ధృవాల వల్ల గల్ఫ్ దేశాల మధ్య ఐక్యత పటాపంచలైంది. భవిష్యత్తులో గల్ఫ్ దేశాల్లో ఎవరు ఎవరితో ఉంటారో చెప్పడం సాధ్యం కాని పరిస్థితి.
ఆలోచింపజేసే నిజం
గల్ఫ్ (GULF) పటంపై ఇరాన్ చేసిన దాడులు కేవలం భౌగోళిక సరిహద్దుల మీద జరిగినవి కావు, అవి ఈ ప్రాంత ఆర్థిక, సామాజిక పునాదులపై జరిగిన దాడులు. యుద్ధం ఎప్పుడూ విజేతలను మిగల్చదు, కేవలం విధ్వంసాన్ని మాత్రమే మిగులుస్తుంది. గల్ఫ్ దేశాలు తమ మధ్య ఉన్న విభేదాలను పక్కన పెట్టి, బాహ్య శక్తుల చేతుల్లో కీలుబొమ్మలు కాకుండా ఉంటేనే ఈ ప్రాంతానికి మనుగడ ఉంటుంది.
గల్ఫ్ దేశాల మధ్య ఉన్న పగుళ్లు పూడ్చలేని స్థాయికి చేరితే, రేపటి ప్రపంచ పటంలో ‘సుసంపన్నమైన గల్ఫ్’ అనేది ఒక చరిత్రగా మిగిలిపోయే ప్రమాదం ఉంది. ఇప్పుడు కావాల్సింది ఆయుధాల ప్రదర్శన కాదు, దౌత్యనీతితో కూడిన శాంతి స్థాపన.
