Delimitation: భారతదేశ ఎన్నికల చరిత్రలో 2029 ఒక అసాధారణ సంవత్సరంగా నిలిచిపోనుంది. గత ఐదు దశాబ్దాలుగా నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (Delimitation) ప్రక్రియపై ఉన్న ‘స్తంభన’ను తొలగిస్తూ, కేంద్ర ప్రభుత్వం అత్యంత సాహసోపేతమైన నిర్ణయాన్ని ప్రకటించింది. లోక్‌సభ (Lok Sabha), దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాల అసెంబ్లీ (Assembly) స్థానాలను ఏకంగా 50 శాతం పెంచాలని నిర్ణయించింది. ఈ ప్రతిపాదన కేవలం సంఖ్యాపరమైన మార్పు మాత్రమే కాదు; ఇది దేశ రాజకీయ ముఖచిత్రాన్ని, సమాఖ్య స్ఫూర్తిని, భవిష్యత్తు పరిపాలనా విధానాన్ని శాసించే ఒక చారిత్రక పరిణామం. ఈ మార్పుల వల్ల రాజకీయ వ్యవస్థలో వచ్చే మార్పులు, ఎదురయ్యే సవాళ్లను ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
‘వినూత్న ఫార్ములా’ ఎంచుకున్న కేంద్రం
సాధారణంగా నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (Delimitation) అనగానే జనాభా ప్రాతిపదికన సీట్లు కేటాయించడం సహజం. అయితే, రాజ్యాంగంలోని 81వ అధికరణం ప్రకారం సీట్ల కేటాయింపు జరిగితే, జనాభా నియంత్రణ పాటించిన దక్షిణాది రాష్ట్రాలు (ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, తమిళనాడు, కేరళ, కర్ణాటక) భారీగా సీట్లను కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది. మరోవైపు జనాభా పెరిగిన ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్ వంటి రాష్ట్రాలకు సీట్లు విపరీతంగా పెరుగుతాయి. ఇది ‘నార్త్ వర్సెస్ సౌత్’ వివాదానికి దారితీస్తుందని కేంద్రం గుర్తించింది.
అందుకే, కేంద్ర హోంమంత్రి అమిత్ షా (Amit Shah) నేతృత్వంలో రూపొందించిన “50 శాతం పెంపు ఫార్ములా” ఒక మాస్టర్ స్ట్రోక్ లాంటిది. అంటే, రాష్ట్రాల జనాభాతో సంబంధం లేకుండా, ప్రస్తుతం ఉన్న సీట్లపై నేరుగా 50 శాతం అదనంగా కేటాయించడం. దీనివల్ల ఏ రాష్ట్రం రాజకీయ ప్రాధాన్యత తగ్గదు. ఉదాహరణకు, యూపీకి సీట్లు పెరిగినా, ఏపీకి కూడా అదే నిష్పత్తిలో పెరుగుతాయి కాబట్టి కేంద్రంలో రాష్ట్రాల బలాబలాల్లో మార్పు రాదు. దక్షిణాది రాష్ట్రాల ఆందోళనలను చల్లార్చడానికి ఇదొక ఏకైక మార్గంగా ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.
బిజెపి రాజకీయ వ్యూహం, టైమింగ్
ఈ బిల్లును ఇప్పుడే ప్రవేశపెట్టడం వెనుక బిజెపి (BJP) పక్కా వ్యూహంతో ఉంది:
మహిళా ఓటు బ్యాంకు: 2034 వరకు వేచి చూడాల్సిన అవసరం లేకుండా, 2029 ఎన్నికల్లోనే 33 శాతం మహిళా రిజర్వేషన్లు (Women Reservation Bill) అమలు చేయడం ద్వారా మహిళా లోకంలో తన పట్టును సుస్థిరం చేసుకోవాలని మోదీ ప్రభుత్వం (Modi) భావిస్తోంది. సీట్ల పెంపు జరిగితే తప్ప మహిళా రిజర్వేషన్ల అమలు సాధ్యం కాదు కాబట్టి, ఈ రెండు అంశాలను ముడిపెట్టింది.
విపక్షాల ఐక్యతను దెబ్బతీయడం: సీట్ల పెంపు అంటే ప్రాంతీయ పార్టీలకు కూడా తమ రాష్ట్రాల్లో ఎక్కువ మంది అభ్యర్థులను నిలబెట్టే అవకాశం దక్కుతుంది. ఇది సహజంగానే అన్ని పార్టీల నేతలకు నచ్చే అంశం. దీన్ని వ్యతిరేకిస్తే ప్రజల్లో వ్యతిరేకత వస్తుందనే భయంతో విపక్షాలను ఇరకాటంలో నెట్టింది.
జనగణనతో లింక్: 2027 నాటికి ప్రాథమిక జనాభా లెక్కలు వస్తాయి కాబట్టి, ఆ డేటాను వాడుకుని 2029 నాటికి డీలిమిటేషన్ (Delimitation) పూర్తి చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
తెలుగు రాష్ట్రాలపై ప్రత్యేక ప్రభావం
ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాలకు ఈ నిర్ణయం ఒక వరం లాంటిది. విభజన చట్టంలోనే (AP Bifurcation Act) సీట్ల పెంపు హామీ ఉన్నప్పటికీ, సాంకేతిక కారణాలతో అది ఇన్నాళ్లూ వాయిదా పడుతూ వచ్చింది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ (Andhra Pradesh):
ప్రస్తుతం ఏపీలో 175 అసెంబ్లీ స్థానాలు ఉన్నాయి. 50 శాతం పెంపుతో ఇవి 263కి చేరుతాయి. లోక్‌సభ స్థానాలు 25 నుంచి 38కి పెరుగుతాయి.
దీనివల్ల:
* ప్రతి జిల్లాలో నియోజకవర్గాల సంఖ్య పెరిగి, పాలన ప్రజలకు చేరువవుతుంది.
* రాజకీయంగా ఆశావహుల సంఖ్య పెరగడం వల్ల పార్టీల్లో అంతర్గత కుమ్ములాటలు తగ్గే అవకాశం ఉంది.
* ముఖ్యంగా వెనుకబడిన రాయలసీమ, ఉత్తరాంధ్ర ప్రాంతాల్లో మరిన్ని కొత్త సెగ్మెంట్లు రావడం వల్ల ఆ ప్రాంతాల అభివృద్ధిపై దృష్టి సారించే అవకాశం ఉంటుంది.
తెలంగాణ (Telangana):
తెలంగాణలో 119 అసెంబ్లీ స్థానాలు 179కి, 17 లోక్‌సభ స్థానాలు 26కి పెరుగుతాయి.
* తెలంగాణలో కొత్త జిల్లాల ఏర్పాటు తర్వాత, చాలా జిల్లాల్లో ఎమ్మెల్యేల సంఖ్య తక్కువగా ఉంది. సీట్ల పెంపుతో జిల్లాల వారీగా ప్రాతినిధ్యం పెరుగుతుంది.
* హైదరాబాద్, దాని చుట్టుపక్కల ఉన్న అర్బన్ నియోజకవర్గాల్లో ఓటర్ల సంఖ్య భారీగా ఉంది. పునర్విభజన (Bifurcation) జరిగితే ఇక్కడ మరిన్ని కొత్త స్థానాలు వస్తాయి, ఇది రాజకీయ పార్టీల వ్యూహాలను మారుస్తుంది.
మంచి – చెడు
ఏ నాణేనికైనా రెండు పార్శ్వాలు ఉన్నట్లే, ఈ నిర్ణయం వల్ల లాభనష్టాలు రెండూ ఉన్నాయి.
సానుకూలతలు (Pros):
ప్రజాస్వామ్య విస్తరణ: ఒక్కో ఎమ్మెల్యే లేదా ఎంపీ కింద ఉండే ఓటర్ల సంఖ్య తగ్గడం వల్ల ప్రజల సమస్యలపై ప్రజాప్రతినిధులు ఎక్కువ సమయం కేటాయించగలరు. ప్రస్తుతం మన దేశంలో ఒక్కో ఎంపీ దాదాపు 15-20 లక్షల మందికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్నారు, ఇది ప్రపంచంలోనే అత్యధికం. పెంపు వల్ల ఈ భారం తగ్గుతుంది.
మహిళా సాధికారత: లోక్‌సభలో 270 మందికి పైగా మహిళలు అడుగుపెట్టడం వల్ల చట్టసభల పనితీరులో గుణాత్మక మార్పు వస్తుంది.
ఎస్సీ, ఎస్టీ రిజర్వేషన్లు: సీట్లు పెరిగినప్పుడు రాజ్యాంగబద్ధంగా ఎస్సీ, ఎస్టీలకు కేటాయించే రిజర్వ్డ్ సీట్లు కూడా పెరుగుతాయి. ఇది అణగారిన వర్గాలకు మరింత రాజకీయ అధికారాన్ని కల్పిస్తుంది.
ప్రతికూలతలు (Cons):
ఆర్థిక భారం: 816 మంది ఎంపీలు, 6000 మందికి పైగా ఎమ్మెల్యేల జీతాలు, భత్యాలు, కార్యాలయాల నిర్వహణ సామాన్య ప్రజల పన్నుల డబ్బుపై భారీ భారం వేస్తుంది. ఇప్పటికే కొత్త పార్లమెంటు భవనం సిద్ధమైనా, రాష్ట్రాల అసెంబ్లీ భవనాలను కూడా విస్తరించాల్సి ఉంటుంది.
చర్చల నాణ్యత: సభలో సభ్యుల సంఖ్య పెరిగినప్పుడు, ప్రతి సభ్యుడికి మాట్లాడే సమయం గణనీయంగా తగ్గుతుంది. ఇది ముఖ్యమైన బిల్లులపై లోతైన చర్చ జరగకుండానే ఆమోదం పొందే పరిస్థితికి దారితీయవచ్చు.
రాజకీయ నిరుద్యోగం?: నియోజకవర్గాల సరిహద్దులు మారినప్పుడు, దశాబ్దాలుగా ఒక ప్రాంతంలో పట్టున్న నాయకులు తమ స్థానాలను కోల్పోయే ప్రమాదం ఉంది. ఇది క్షేత్రస్థాయిలో గందరగోళానికి దారితీస్తుంది.
ఇది కూడా చదవండి: North Korea Elections: ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ‘కామెడీ’ ఎన్నికలు
సవాళ్లు – అడ్డంకులు
ఈ పక్రియ అనుకున్నంత సులభం కాదు. దీని ముందు కొన్ని ప్రధాన సవాళ్లు ఉన్నాయి:
రాజ్యాంగ సవరణ: 2026 వరకు సీట్ల పెంపుపై ఉన్న నిషేధాన్ని ఎత్తివేయడానికి రాజ్యాంగ సవరణ అవసరం. దీనికి పార్లమెంటులో రెండింట మూడొంతుల మెజారిటీతో పాటు, సగానికి పైగా రాష్ట్రాల ఆమోదం కావాలి.
జనగణన జాప్యం: 2021లో జరగాల్సిన జనగణన ఇంకా పూర్తి కాలేదు. 2027 నాటికి అది పూర్తయి, డేటా బయటకు రావడంపైనే ఈ ప్రక్రియ ఆధారపడి ఉంది.
విపక్షాల అభ్యంతరాలు: కేవలం సంఖ్య పెంచడం వల్ల సమస్యలు తీరవని, అధికార వికేంద్రీకరణ జరగాలని విపక్షాలు డిమాండ్ చేసే అవకాశం ఉంది.
భవిష్యత్తు చిత్రం
కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకున్న ఈ నిర్ణయం భారతదేశ రాజకీయ గమనాన్ని మార్చబోయే ‘బిగ్ బ్యాంగ్’ లాంటిది. 50 శాతం పెంపు అనే సూత్రం ద్వారా ఉత్తర-దక్షిణ విభేదాలను అధిగమించే ప్రయత్నం అభినందనీయం. అయితే, ఇది కేవలం సంఖ్యల పెంచడానికే పరిమితం కాకుండా, నాణ్యమైన చట్టసభల నిర్వహణకు కూడా దారితీయాలి.
తెలుగు రాష్ట్రాల విషయానికొస్తే, ఇది రాజకీయ నిరుద్యోగాన్ని తగ్గించడమే కాకుండా, స్థానిక నాయకత్వానికి కొత్త అవకాశాలను కల్పిస్తుంది. 2029లో మనం చూడబోయే పార్లమెంటు, అసెంబ్లీలు సరికొత్త ఉత్తేజంతో, మహిళల భాగస్వామ్యంతో కళకళలాడబోతున్నాయి. ప్రజాస్వామ్యాన్ని ప్రజలకు మరింత దగ్గర చేసే క్రమంలో ఇదొక అనివార్యమైన, ఆహ్వానించదగ్గ మార్పుగా పరిగణించవచ్చు. ప్రభుత్వ చిత్తశుద్ధి, విపక్షాల సహకారం తోడైతే, ఈ ప్రక్రియ భారత ప్రజాస్వామ్య గౌరవాన్ని ప్రపంచ దేశాల ముందు మరింత పెంచుతుంది.
