Vijaya Reddy : హైదరాబాద్ వంటి మహానగరాల్లో ఆకాశాన్ని అంటే మేడలు, సాఫ్ట్వేర్ రంగంలో లక్షల జీతాలు, విదేశాల్లో స్థిరపడిన కుటుంబ సభ్యులు.. బయటకు కనిపిస్తున్న ఈ వెలుగుల వెనుక భయంకరమైన చీకటి పొరలు అలుముకుంటున్నాయి.
చర్లపల్లిలో సాఫ్ట్వేర్ ఇంజినీర్ (Software Engineer) విజయ రెడ్డి (Vijaya Reddy) తన ఇద్దరు బిడ్డలతో కలిసి రైలు కింద పడి ఆత్మహత్య చేసుకున్న ఘటన కేవలం ఒక వార్త కాదు; అది మన సామాజిక విలువల విఫలంపై విసిరిన ఒక ప్రశ్న. ఆర్థిక స్థిరత్వం, విద్యావంతులైన సంతానం, గౌరవప్రదమైన వృత్తి.. అన్నీ ఉన్న ఒక మహిళ ప్రాణాలెందుకు వదులుకోవాల్సి వచ్చింది? ఈ మరణం వెనుక ఉన్న సామాజిక, మానసిక, అంతర్జాతీయ కోణాలను విశ్లేషించాల్సిన బాధ్యత మనందరిపై ఉంది.
ఒంటరితనం: ఆధునిక సమాజపు అత్యంత ప్రమాదకరమైన జబ్బు
విజయ రెడ్డి ఆత్మహత్యకు ప్రాథమిక కారణం ‘ఒంటరితనం’ (Loneliness) అని ప్రాథమిక దర్యాప్తులో తేలింది. సామాన్యుడి దృష్టిలో ఒంటరితనం (Loneliness) అంటే ఎవరూ లేకపోవడం. కానీ మానసిక శాస్త్రవేత్తల ప్రకారం, “చుట్టూ మనుషులు ఉన్నా, మనల్ని అర్థం చేసుకునే వారు లేకపోవడం” అత్యంత భయంకరమైన ఒంటరితనం (Loneliness). విజయ రెడ్డి భర్త దుబాయ్లో ఉంటున్నారు. పిల్లలు హాస్టల్లో ఉన్నారు. నాలుగు గోడల మధ్య ఆమెకు మిగిలింది కేవలం మౌనం.
సాధారణంగా డిప్రెషన్ (Depression) అనేది నెమ్మదిగా మొదలవుతుంది. మొదట చిన్నపాటి ఆందోళనగా ప్రారంభమై, క్రమంగా అది తన మీద తనకు నమ్మకం కోల్పోయేలా చేస్తుంది. “నేను ఎవరికీ అవసరం లేదు”, “నేను ఉన్నా లేకపోయినా ఈ ప్రపంచానికి వచ్చే నష్టం లేదు” అనే ఆలోచనలు మనసును కమ్మేస్తాయి. ఇలాంటి స్థితిలో ఉన్నవారు సోషల్ మీడియాలో యాక్టివ్గా ఉండొచ్చు, ఆఫీసు పనులు చేయొచ్చు, కానీ అంతర్గతంగా ఒక శూన్యం వారిని తినేస్తూ ఉంటుంది. విజయ రెడ్డి వంటి మేధావుల విషయంలో ఈ శూన్యం మరింత లోతుగా ఉంటుంది, ఎందుకంటే వారు తమ సమస్యను బయటకు చెప్పుకోవడానికి ‘ఈగో’ లేదా ‘అంతస్థు’ అడ్డుపడవచ్చు.
పిల్లల మైండ్సెట్: మాతృప్రేమకు.. మరణానికి మధ్య ఉన్న సన్నని గీత
ఈ ఘటనలో అందరినీ అత్యంత దిగ్భ్రాంతికి గురిచేసిన అంశం.. ఇంటర్మీడియట్ చదువుతున్న పిల్లలు కూడా తల్లితో పాటు ఆత్మహత్యకు సిద్ధపడటం.
మాయా లోకం (Folie à deux): సైకాలజీలో ‘Folie à deux’ అనే ఒక స్థితి ఉంటుంది. అంటే ఒక వ్యక్తి భ్రాంతి లేదా తీవ్రమైన డిప్రెషన్లో ఉంటే, ఆ వ్యక్తికి అత్యంత సన్నిహితంగా ఉండే వారు కూడా అదే ఆలోచనా ధోరణిలోకి వెళ్ళిపోతారు. తల్లి పడుతున్న మానసిక వేదనను చూసి, ఆ పిల్లలు కూడా “జీవితం ఇంతే.. ఇక చావే శరణ్యం” అని నమ్మి ఉండవచ్చు.
భయం – భరోసా: తల్లి మరణిస్తే తాము ఒంటరి వాళ్ళం అవుతామని, తండ్రి ఎక్కడో దూరంగా ఉన్నాడని, తమను చూసుకునే వారు ఎవరూ ఉండరని ఆ వయస్సులో పిల్లలు తీవ్రమైన అభద్రతా భావానికి గురై ఉండవచ్చు.
తల్లి పట్ల అచంచలమైన విశ్వాసం: భారతీయ కుటుంబాల్లో తల్లిని ఒక దైవంగా భావిస్తారు. తల్లి ఏం చేసినా అది తమ కోసమే అని పిల్లలు నమ్ముతారు. ఆమె చావమన్నా, ఆమెతో పాటు రమ్మన్నా అది ఒక ఆజ్ఞలాగా వారు స్వీకరించి ఉండవచ్చు. ఇది ప్రేమో లేదా మెదడు మొద్దుబారిపోవడమో అర్థం కాని స్థితి.
Mental Health: మనం ఎందుకు వెనుకబడ్డాం?
భారతదేశంలో మానసిక సమస్యలను కేవలం “పిచ్చి” అనే ఒకే ఒక పదంతో ముడిపెడతారు.
సామాజిక నిషేధం (Social Stigma): మన దేశంలో ఎవరైనా కౌన్సెలింగ్కు వెళ్తున్నారంటే, వారిని తక్కువ చేసి చూడటం లేదా వారి కుటుంబ గౌరవం తగ్గిపోతుందని భావించడం ఒక ప్రధాన సమస్య. విజయ రెడ్డి వంటి సాఫ్ట్వేర్ ఇంజినీర్లు తమ కంపెనీల్లో ఉండాల్సిన ‘మెంటల్ వెల్నెస్’ (Mental Wellness) ప్రోగ్రామ్స్ను ఉపయోగించుకోలేకపోవడానికి కారణం.. తన బలహీనత బయటపడితే ఉద్యోగం పోతుందేమో లేదా తోటివారు హేళన చేస్తారేమో అనే భయం.
సలహాల సంస్కృతి: మన దగ్గర ఎవరైనా బాధలో ఉన్నారని చెబితే, వినడం కంటే సలహాలు ఇచ్చే వారే ఎక్కువ. “అన్నీ ఉన్నాయి కదా, నీకెందుకు బాధ? నీకంటే రోడ్డు మీద ఉండేవారు నయం కదా?” అని పోల్చడం ద్వారా ఆ వ్యక్తిని మరింత నేరస్తుడిగా మారుస్తాము. తన బాధను అర్థం చేసుకోకుండా, అది చిన్న సమస్య అని కొట్టిపారేయడం వల్ల వారు మౌనంలోకి వెళ్ళిపోతారు.
విదేశాల్లో అవగాహన ఎందుకు ఎక్కువ?
విదేశాల్లో, ముఖ్యంగా యూరప్, అమెరికా దేశాల్లో మానసిక ఆరోగ్యాన్ని (Mental Health) ఫిజికల్ హెల్త్తో సమానంగా చూస్తారు.
ప్రివెంటివ్ కేర్: అక్కడ స్కూల్ దశ నుంచే పిల్లలకు తమ భావోద్వేగాలను ఎలా నియంత్రించుకోవాలో నేర్పుతారు. డిప్రెషన్ లక్షణాలను గుర్తించడం ఎలాగో పాఠ్యాంశాల్లో ఉంటుంది.
మద్దతు వ్యవస్థ: అక్కడ ఆఫీసుల్లో ‘బర్నౌట్’ (పని ఒత్తిడి వల్ల వచ్చే నిస్సత్తువ) వస్తే సెలవులు తీసుకోవడాన్ని ప్రోత్సహిస్తారు. అలాగే ప్రతి వీధిలోనూ ‘సపోర్ట్ గ్రూప్స్’ ఉంటాయి. మన దగ్గర ఉన్న ‘ఏం అనుకుంటారో’ అనే భయం అక్కడ ఉండదు.
Loneliness నుండి బయటపడే మార్గాలు
విజయ రెడ్డి వంటి వారు ఒంటరితనం (Loneliness) అనుభవిస్తున్నప్పుడు కొన్ని జాగ్రత్తలు తీసుకుంటే ఈ విషాదం జరిగేది కాదేమో.
మనుషులతో మమేకం: డిజిటల్ స్నేహం కంటే భౌతిక స్నేహానికి ప్రాముఖ్యత ఇవ్వాలి. కనీసం వారానికి ఒకసారి సన్నిహితులతో నేరుగా కలవాలి.
హాబీలు- సామాజిక సేవ: కేవలం పని, ఇల్లు అని కాకుండా మనసును మళ్ళించే ఇతర వ్యాపకాలు (పెయింటింగ్, వాలంటీర్ వర్క్) మెదడులో డోపమైన్ స్థాయిని పెంచుతాయి.
కమ్యూనికేషన్: కుటుంబ సభ్యులు దూరంగా ఉన్నప్పుడు, కేవలం ‘డబ్బు’ లేదా ‘అవసరాల’ గురించి కాకుండా, ‘భావోద్వేగాల’ గురించి మాట్లాడాలి.
కుటుంబ సభ్యులు, స్నేహితులు ఏం చేయాలి?
ఇలాంటి ఘటనలు పునరావృతం కాకూడదంటే మనం మన చుట్టూ ఉన్న వారి పట్ల అప్రమత్తంగా ఉండాలి:
మార్పును గమనించండి: ఎవరైనా హఠాత్తుగా మాట్లాడటం తగ్గిస్తే, ఎక్కువగా నిద్రపోతుంటే, లేదా సోషల్ మీడియాకు పూర్తిగా దూరంగా ఉంటుంటే.. వారు ఏదో ఆవేదనలో ఉన్నారని అర్థం.
జడ్జ్ చేయకుండా వినండి: ఎవరైనా తమ బాధను చెబుతున్నప్పుడు “నువ్వు తప్పు చేస్తున్నావు” అని చెప్పకుండా, కేవలం వినండి. “నేను నీకు తోడుగా ఉన్నాను” అనే మాట వెయ్యి మందుల కంటే బాగా పనిచేస్తుంది.
సహాయం తీసుకోమని ప్రోత్సహించండి: వృత్తిపరమైన కౌన్సెలర్ లేదా సైకాలజిస్ట్ (Psychologist) దగ్గరకు వెళ్లడం తప్పు కాదని వారిలో ధైర్యం నింపాలి.
డబ్బు కంటే బంధాలకు విలువ: భర్త విదేశాల్లో ఉండి భార్య ఇక్కడ నరకం అనుభవిస్తుంటే, ఆ సంపాదన కంటే కలిసి ఉండటమే మేలనే స్పృహ కలగాలి.
ఆలోచన రేకెత్తించే ముగింపు
విజయ రెడ్డి (Vijaya Reddy) ఆత్మహత్య కేవలం ఒక కుటుంబం కోల్పోయిన ప్రాణాలు కాదు.. అది నాగరికత వైఫల్యం. మన దగ్గర ఉన్న ఫోన్లు స్మార్ట్ అవుతున్నాయి కానీ, మన మనసులు మాత్రం ఇరుకుగా మారుతున్నాయి. ఇంటర్మీడియట్ పిల్లలు రేపు దేశానికి భవిష్యత్తు కావాల్సిన వారు, ఒక శవాల దిబ్బ మీద మిగిలిపోవడం సమాజం సిగ్గుతో తలదించుకోవాల్సిన విషయం.
మనం అందమైన భవనాలు కడుతున్నాం కానీ, ఆ భవనాల్లోని మనుషుల మనసుల్లో గూడు కట్టుకుంటున్న భయాలను తుడిచివేయలేకపోతున్నాం. పక్క ఇంట్లో మనిషి ఆత్మహత్య చేసుకున్నాక గానీ వెళ్లి చూడలేని దుస్థితిలో ఉన్నాం. ఇకనైనా మారదాం! సంపద కంటే సంతోషం ముఖ్యం, విద్యావంతులవ్వడం కంటే విచక్షణ గల మనుషులు కావడం ముఖ్యం. ఒక్క పలకరింపు ఒక ప్రాణాన్ని కాపాడుతుందని మర్చిపోవద్దు.
