President: భారత ప్రజాస్వామ్య సౌధానికి రాజ్యాంగమే పునాది అయితే, ఆ సౌధానికి శిఖరం వంటిది ‘రాష్ట్రపతి’ (President) పదవి. ఆ పదవిలో ఎవరున్నారన్నది ముఖ్యం కాదు, ఆ పీఠానికి దక్కాల్సిన గౌరవం భారత సార్వభౌమత్వానికి దక్కే గౌరవం. కానీ, ఇటీవల పశ్చిమ బెంగాల్ గడ్డపై రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము (President Droupadi Murmu) పర్యటన సందర్భంగా చోటుచేసుకున్న పరిణామాలు, ఆ తదనంతర రాజకీయ ప్రకంపనలు చూస్తుంటే… వ్యవస్థల కంటే వ్యక్తిగత పంతాలు, రాజ్యాంగ మర్యాదల (Protocol) కంటే రాజకీయ ప్రయోజనాలే ముఖ్యమైపోయాయా అన్న సందేహం కలుగుతోంది. ఒకవైపు ప్రధాని మోదీ (PM Modi) ‘గిరిజన మహిళా రాష్ట్రపతికి జరిగిన అవమానం’ అంటూ భావోద్వేగ అస్త్రాన్ని సంధిస్తుంటే, మరోవైపు ‘కేంద్రమే రాజ్యాంగేతర శక్తులను ప్రోత్సహిస్తోంది’ అంటూ ముఖ్యమంత్రి మమతా బెనర్జీ (Mamata Benerjee) ఎదురుదాడికి దిగుతున్నారు. అసలు ఈ ప్రోటోకాల్ (Protocol) రచ్చ వెనుక ఉన్న అసలు కథేంటి? ఇది కేవలం పరిపాలనా లోపమా లేక రాబోయే ఎన్నికల కోసం వేసిన వ్యూహాత్మక పాచికా?
అధికార పీఠం.. ఆచారాల వ్యూహం: అసలేం జరిగింది?
సిలిగురి వేదికగా జరిగిన అంతర్జాతీయ ఆదివాసీ సంతాల్ సదస్సుకు రాష్ట్రపతి (President) హాజరైనప్పుడు, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తరపున ఆశించిన స్థాయిలో ప్రాతినిధ్యం లేకపోవడం ఈ వివాదానికి ఆజ్యం పోసింది. సాధారణంగా రాష్ట్రపతి ఒక రాష్ట్రానికి వచ్చినప్పుడు ‘వారెంట్ ఆఫ్ ప్రిసిడెన్స్’ (Warrant of Precedence) ప్రకారం గవర్నర్, ముఖ్యమంత్రి స్వాగతం పలకడం అనూవాయితీ. అయితే, ఈ పర్యటనలో ముఖ్యమంత్రి మమతా బెనర్జీ (CM Mamata Benerjee) గైర్హాజరు కావడం, కనీసం సీనియర్ మంత్రులు కూడా ప్రోటోకాల్ లైన్-అప్లో లేకపోవడంపై కేంద్రం తీవ్రంగా పరిగణించింది.
ప్రధాని మోదీ (PM Modi) ఈ అంశాన్ని నేరుగా రాజకీయ క్షేత్రంలోకి తీసుకెళ్లారు. ఒక గిరిజన మహిళ అత్యున్నత పదవిలో ఉండటాన్ని బెంగాల్ ప్రభుత్వం (West Bengal Govt) సహించలేకపోతోందనే అర్థం వచ్చేలా ఆయన వ్యాఖ్యలు ఉన్నాయి. దీనికి బదులుగా మమతా బెనర్జీ తనదైన శైలిలో స్పందిస్తూ, అది ప్రైవేట్ కార్యక్రమం అని, పైగా కేంద్రం పంపిన ‘ప్రోటోకాల్ (Protocol) లిస్ట్’ లో తన పేరు లేదని వాదించారు. ఇక్కడ ప్రశ్న ఏమిటంటే.. మర్యాద అనేది కేవలం కాగితంపై పేరు ఉంటేనే ఇచ్చేదా? లేక వ్యవస్థల పట్ల ఉండాల్సిన సహజ గౌరవమా?
Protocol చట్టం: నిబంధనలు ఏం చెప్తున్నాయి?
భారత ప్రభుత్వ ప్రోటోకాల్ నిబంధనల ప్రకారం, రాష్ట్రపతి (President) పర్యటనలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పోషించాల్సిన పాత్ర అత్యంత కీలకం.
1. అధికారిక పర్యటన: రాష్ట్రపతి అధికారికంగా రాష్ట్ర పర్యటనకు వచ్చినప్పుడు రాష్ట్ర ప్రభుత్వమే అతిథ్య బాధ్యతలు చూసుకోవాలి. ముఖ్యమంత్రి తప్పనిసరిగా హాజరు కావాలి.
2. ప్రైవేట్ పర్యటన: ఒకవేళ అది ప్రైవేట్ సంస్థ నిర్వహించే కార్యక్రమం అయితే, భద్రతాపరమైన బాధ్యతలు రాష్ట్రానివే అయినప్పటికీ, స్వాగత సత్కారాల విషయంలో కొంత వెసులుబాటు ఉంటుంది.
3. వివాదం ఎక్కడంటే: బెంగాల్ ప్రభుత్వం (West Bengal Govt) ఈ పర్యటనను ‘ప్రైవేట్’ గా ముద్ర వేయడానికి ప్రయత్నించింది. కానీ రాష్ట్రపతి ఎక్కడ పర్యటించినా ఆమె ‘రాష్ట్రపతి’గానే ఉంటారు తప్ప ‘ప్రైవేట్ వ్యక్తి’గా ఉండరు. రాష్ట్ర ప్రభుత్వం పంపిన అధికారుల స్థాయిని బట్టి ఆ పదవికి ఇచ్చే గౌరవం ఆధారపడి ఉంటుంది. సిలిగురి మేయర్ లేదా కలెక్టర్ స్థాయి వ్యక్తులతో సరిపెట్టడం అనేది రాజ్యాంగ రీత్యా నేరం కాకపోయినా, నైతికంగా విమర్శలకు తావిచ్చే అంశమే.
రాజకీయ చదరంగం: ఎవరి వ్యూహం ఏంటి?
ఈ వివాదం వెనుక ఉన్న రాజకీయ కోణాలను విశ్లేషిస్తే రెండు ప్రధాన అంశాలు కనిపిస్తాయి:
1. బీజేపీ భావోద్వేగ కార్డు: భారతదేశంలో గిరిజన ఓటు బ్యాంకు ఇప్పుడు అత్యంత కీలకంగా మారింది. ద్రౌపది ముర్మును (President Droupadi Murmu) రాష్ట్రపతిని చేయడం ద్వారా బీజేపీ గిరిజన సామాజిక వర్గాల్లో బలమైన ముద్ర వేసింది. ఇప్పుడు ఆమెకు ‘అవమానం’ జరిగిందని ప్రచారం చేయడం ద్వారా బెంగాల్లోని ఆదివాసీ ప్రాంతాలతో పాటు దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న గిరిజనులను మమతకు, తద్వారా విపక్ష కూటమికి వ్యతిరేకంగా మలచడం బీజేపీ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ‘మహిళా సాధికారత’ గురించి మాట్లాడే మమత, ఒక గిరిజన మహిళను ఎందుకు గౌరవించలేకపోయారు? అనే ప్రశ్నను ప్రజల్లోకి బలంగా తీసుకెళ్తున్నారు.
2. మమత ‘ఫెడరల్’ పోరాటం: మమతా బెనర్జీ (Mamata Benerjee) ఈ వివాదాన్ని ‘రాష్ట్ర స్వయంప్రతిపత్తి’ కోణంలో చూస్తున్నారు. కేంద్రం తనపై పెత్తనం చేస్తోందని, రాష్ట్రపతి పర్యటనల పేరుతో తన ప్రభుత్వ అధికారాలను అణచివేయాలని చూస్తోందని ఆమె ఆరోపణ. గతంలో కేంద్ర మంత్రులు లేదా ప్రధాని పర్యటనలప్పుడు కూడా ఆమె ఇలాగే వ్యవహరించిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. తద్వారా ఆమె తన క్యాడర్కు ‘నేను దిల్లీ పాలకులకు లొంగను’ అనే సందేశాన్ని పంపిస్తున్నారు. అయితే, రాష్ట్రపతి విషయంలో ఈ వ్యూహం వికటించే అవకాశం ఉంది.
ఇది కూడా చదవండి: INDIA : అమెరికాకు సామంత రాజ్యమా..?
ఎన్నికల లబ్ది: ఎవరికి లాభం?
ఎన్నికల నేపథ్యంలో ఇరు వర్గాలూ ఈ అంశాన్ని సాగదీస్తున్నాయన్నది స్పష్టం.
NDA కి ప్లస్ పాయింట్: గిరిజన, మహిళా ఓటర్ల సెంటిమెంట్ను ఈ అంశం ప్రభావితం చేయవచ్చు. ముఖ్యంగా పశ్చిమ బెంగాల్లోని (West Bengal) జంగల్మహల్ వంటి ప్రాంతాల్లో బీజేపీకి ఇది మైలేజీ ఇచ్చే అవకాశం ఉంది.
TMCకి రిస్క్: మమత తన మొండితనాన్ని ప్రదర్శించడం ద్వారా తన కోర్ ఓటర్లను సంతృప్తి పరచవచ్చు కానీ, తటస్థ ఓటర్లలో ‘రాజ్యాంగ వ్యవస్థలను గౌరవించరు’ అనే ప్రతికూల భావన ఏర్పడే ప్రమాదం ఉంది. కేంద్ర హోంశాఖ (Home Ministry) నివేదిక కోరడం ద్వారా ఈ అంశాన్ని చట్టపరంగా కూడా ఇబ్బంది పెట్టాలని కేంద్రం చూస్తోంది.
వ్యవస్థల దుర్వినియోగం: ఫోటోల యుద్ధం
మమత బెనర్జీ ప్రతిగా మోదీకి సంబంధించిన పాత ఫోటోలను బయటపెట్టడం ఈ వివాదాన్ని మరో స్థాయికి తీసుకెళ్లింది. ప్రధాని మోదీ సోఫాలో కూర్చుని ఉన్నప్పుడు రాష్ట్రపతి ముర్ము నిలబడి ఉన్న ఫోటోలను టిఎంసి సోషల్ మీడియాలో వైరల్ చేస్తోంది. అంటే, ‘అవమానం’ అనేది రెండు వైపులా ఉందని నిరూపించే ప్రయత్నం ఇది. కానీ, రాజకీయాల్లో ఒక తప్పును మరో తప్పుతో సమర్థించుకోవడం అనేది ప్రజాస్వామ్యానికి చేటు తెస్తుంది. ఫోటోల యుద్ధం వల్ల అసలు ప్రోటోకాల్ అంశం పక్కకుపోయి, వ్యక్తిగత దూషణలు మిగిలాయి.
కావాల్సింది రాజనీతిజ్ఞత
రాష్ట్రపతి (President) అనే పదవి ఏ ఒక్క పార్టీ ఆస్తి కాదు. ఆమె గెలిచింది అధికార పార్టీ మద్దతుతో కావొచ్చు, కానీ ప్రమాణ స్వీకారం చేశాక ఆమె దేశానికే పెద్ద. పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం రాజకీయ విభేదాలను పక్కన పెట్టి, దేశ ప్రధమ పౌరురాలికి తగిన గౌరవం ఇచ్చి ఉంటే మమత హుందాతనం పెరిగేది. అదే సమయంలో, ప్రతి చిన్న ప్రోటోకాల్ లోపాన్ని గిరిజన అస్తిత్వానికి, మహిళా గౌరవానికి ముడిపెట్టి రాజకీయ రొంపిలోకి లాగడం కూడా ఆరోగ్యకరమైన పరిణామం కాదు.
ఆలోచింపజేసే ప్రశ్నలు
1. మన దేశంలో రాజ్యాంగబద్ధమైన పదవులు కూడా రాజకీయ పార్టీల ప్రచార అస్త్రాలుగా మారిపోతున్నాయా?
2. ప్రోటోకాల్ నియమాలను రాజకీయ అవసరాలకు అనుగుణంగా మార్చుకోవడం సరైనదేనా?
3. ఈ గొడవల వల్ల సామాన్య ప్రజలకు, ముఖ్యంగా ఆదివాసీల సంక్షేమానికి జరుగుతున్న మేలు ఏంటి?
చివరగా, ప్రజాస్వామ్యంలో వ్యవస్థలు వ్యక్తుల కంటే పెద్దవి. ఆ వ్యవస్థల గౌరవాన్ని కాపాడటం ఏ ఒక్కరి బాధ్యతో కాదు, అధికార-విపక్షాల ఉమ్మడి బాధ్యత. రాజకీయాల కోసం రాజ్యాంగ మర్యాదలను బలిపీఠం ఎక్కిస్తే, భవిష్యత్తులో ఏ వ్యవస్థకూ గౌరవం ఉండదు. ఇప్పటికైనా ఇరుపక్షాలు విమర్శలు ఆపి, రాజ్యాంగ విలువలపై దృష్టి పెట్టాల్సిన అవసరం ఉంది.
రాజకీయ క్రీడలో ప్రోటోకాల్ (Protocol) కేవలం ఒక అస్త్రంగా మారకూడదు; అది రాజ్యాంగ స్ఫూర్తిని ప్రతిబింబించే అద్దం కావాలి.
